Μου έκανε εντύπωση και μ’ απασχόλησε από τις πρώτες μέρες της επιστροφής μου στην Ελλάδα, από τα διαβάσματα στον τύπο και τη μπλογκόσφαιρα, από την καθημερινή ζωή: ρεμούλα, λαμογιά, αρπαχτή, πάρτη... Τελικά είμαστε λαός διεφθαρμένων στην ίδια λίγκα, ας πούμε, με Αλβανούς, Σαουδάραβες, κάποια απόσχισματα της πρώην ΕΣΣΔ; Είναι ανεξίτηλα τυπωμένο στο DNA μας, στην ατομική και κοινωνική ιδιοσυγκρασία μας από συστάσεως του νεο-ελληνικού έθνους; Μπα. Απλοϊκή άποψη, η πλαστική εξήγηση της διαφθοράς. Ποτέ δεν θα ανακαλυφτεί το γονίδιο της εξαγοράς και της δωροδοκίας. Στο κάτω-κάτω της γραφής «ο καθένας μας έχει την τιμή του», ανεξάρτητα εθνικότητας, θρησκείας ή χρώματος.
Άρα φταιει το περιβάλλον, το κοινωνικό και οικονομικό περιβάλλον, εκεί που μεγαλώνουμε και μαθαίνουμε και δουλεύουμε, ο τρόπος με τον οποίο οι κοινωνικές και οικονομικές σχέσεις διαμορφώνουν τη συμπεριφορά μας. Αυτό είναι που ενδεχόμενα αυξομειώνει την «τιμή» μας, ενισχύει ή εξασθενίζει τις αντιστάσεις μας. Δεν χρειάζεται πλέον να καταφύγουμε σε εις βάθος οικονομικές αναλύσεις. Η ρίζα της βρίσκεται στην αποκόμιση οικονομικού οφέλους, έννομου ή παράνομου (πάντα με τα γκρίζα όρια που η ελαστικότητα των σχετικών θεσμών επιτρέπει), στο κέρδος και τη συσσώρευση ματεριαλιστικού πλούτου, στην απληστία που είναι η άμεση και λογική, η αναπόφευκτη συνέπεια, όλων των προηγούμενων. Όλα αυτά είναι χαρακτηριστικά του οικονομικού συστήματος και αν ακόμα ελλοχεύουν στα γονίδια ή κάποια ιδιοσυγκρασία, σίγουρα ενθαρρύνονται ή καλλιεργούνται από αυτό καθαυτό το σύστημα, που στον πυρήνα του κρύβει το κέρδος από την εκμετάλλευση της ανθρώπινης εργασίας. Σε αυτόν τον κόσμο, λοιπόν, «τη δόξα πολλοί εμίσησαν, το χρήμα ουδείς», οι ηθικοί και θεσμικοί φραγμοί στην απόκτηση πλούτου σε βάρος άλλων ή του συνόλου είναι για τα μάτια του κόσμου, μια φτηνή δικαιολογία, η βαριά συνείδηση της ολιγαρχίας.
Πολλοί συσχετίζουν τη διαφθορά με τους περιορισμούς στην αγορά, το μεγάλο κράτος, τον «κρατισμό» - σαν να ’ναι το κράτος κάτι τι ουδέτερο και ανεξάρτητο απο αυτά που διαδραματίζονται γύρω του. Το συζητήσαμε σε διάφορες περιστάσεις, κάτω από άλλες ταμπέλες. Τη διαφθορά τη στοιχίζω με τις δυνάμεις της αγοράς, της ελεύθερης και παντοδύναμης αγοράς. Είναι εν τέλει μια από τις δυνάμεις, ένα από τα τερτίπια της, που δρουν, πολλές φορές ανεξέλεγκτα, στην αρένα του κεφαλαιοκρατικού ανταγωνισμού. Στον ένα από τους δύο πόλους κάποιας διεφθαρμένης συναλλαγής σχεδόν πάντα θα απαντήσουμε το κεφάλαιο, μικρό ή μεγάλο, και τη δίψα του για κέρδος. Θεωρώ διαφθορά τόσο τις επίκαιρες και παράνομες μίζες της Siemens σε Έλληνες πολιτικούς, όσο και τις καθ’ όλα νόμιμες χρηματοδοτήσεις υποψηφίων προέδρων από μεγάλες επιχειρήσεις στις χώρες της Δύσης· τα vested interests που εκφράζει ο Cheney και ο Bush· τα οικονομικά οφέλη που αποκόμισαν με αντάλλαγμα τη ζωή και το βιός ολόκληρων λαών διάφοροι contractors τύπου Haliburton με πολέμους σε Ιράκ ή Αφγανιστάν· οι δωροδοκίες Σαουδάραβων πριγκήπων και τα διάφορα oil-for-weapons contracts· η κλοπή του πλούτου της Αφρικής με την εγκαθίδρυση και συντήρηση διεφθαρμένων καθεστώτων από τις πολυεθνικές του πετρελαίου. Είμαι βέβαιος ότι αν χρησιμοποιήσουμε μονεταριστικά μεγέθη για να ποσοτικοποιήσουμε τη διαφθορά, κάτι που κανένας από του υπέρμαχους της «ελεύθερης αγοράς» δεν θα επιχειρούσε, θα διαπιστώσουμε ότι η διαφθορά των Ελλήνων ή των Αζέρων ή των Σαουδάραβων, ωχριά μπροστά σε αυτή που υποκινείται και αναβλύζει από τις μητροπόλεις του πολυεθνικού κεφαλαίου.
Σε χώρες σαν την Ελλάδα, καθυστερημένες οικονομικά, σχετικά ή απόλυτα εξαθλιωμένες, εξαρτημένες και δεμένες με πολλούς τρόπους στους πόλους του παγκόσμιου πλούτου, η διαφθορά απλούστατα δεν περιορίζεται στα πολύ ψηλά επίπεδα της ταξικής της κοινωνίας, διαχέεται στα χαμηλότερα στρώματα. Συζητούσα πριν καιρό με ένα χημικό μηχανικό που, μετά από χρόνια δουλιάς στη Σουηδία, επέστρεψε κι έστησε το χημικό του εργαστήριο έξω από τις Σέρρες. Μιλήσαμε για τα «γρηγορόσημα» που μοίρασε για να επιβιώσει η επιχείρησή του, για τις μίζες που αθρόα του προσφέρθηκαν για να αλλοιώνει τα αποτελέσματα των αναλύσεων του. Για την «ένδημη διαφθορά» εν γένει. Του 'πα ότι όλη αυτή η διαφθορά γύρω μου είναι απαράδεχτη, με πνίγει. Μου ’πε ότι όλα αυτά γίνονται και στον υπόλοιπο, τον πολιτισμένο κόσμο, όπου ζήσαμε. Εκεί πέρα η δωροδοκία είναι πιο bulk, κατά 'δώ οι μίζες και η διαφθορά κατεβαίνουν πιο χαμηλά, τσιγκλάνε περισσότερο κόσμο, γίνονται ψιλολόϊ, γιατί έχουμε, λέει, περισσότερη δημοκρατία.
Για τη δημοκρατία δεν ξέρω. Αλλά έχουμε τη φτώχια μας, έχουμε τη μιζέρια μας και την εξάρτηση από τη Δύση, που ασκεί πιέσεις, μας τραβάει από το μανίκι, μας βαυκαλίζει ή δελεάζει (όπως ο Σαρκοζί με το Μακεδονικό και τις φρεγάτες του), ούτως ώστε να υπογράψουμε για τις κάθε λογής "προμήθειες", να πάρουμε από την πραματεία τους κι ας είμαστε μέχρι εδώ στα χρέη. Στην περίπτωση μας, το μαγαζί είναι μικρό, λίγα μοιράζει η Siemens ή η Intracom σε μίζες, πολλοί επωφελούνται και λένε ευχαριστώ. Η γειτονιά μικρή, τα μαθαίνει εύκολα, τα συνηθίζει, κλείνει τα μάτια καμιά φορά, τα ξεχνάει εύκολα ή ζητάει και αυτή μερτικό. Είναι και τα μεγέθη πολλές φορές ευτελή. Αν υπάρχει, το λοιπόν, κάποια συσχέτιση με την κοινωνική έκταση (και όχι το οικονομικό μέγεθος) της διαφθοράς είναι με τη φτώχια και την ιμπεριαλιστική εξάρτηση. Ούτε με τα γονίδια, ούτε με τον «κρατισμό».
Άρα φταιει το περιβάλλον, το κοινωνικό και οικονομικό περιβάλλον, εκεί που μεγαλώνουμε και μαθαίνουμε και δουλεύουμε, ο τρόπος με τον οποίο οι κοινωνικές και οικονομικές σχέσεις διαμορφώνουν τη συμπεριφορά μας. Αυτό είναι που ενδεχόμενα αυξομειώνει την «τιμή» μας, ενισχύει ή εξασθενίζει τις αντιστάσεις μας. Δεν χρειάζεται πλέον να καταφύγουμε σε εις βάθος οικονομικές αναλύσεις. Η ρίζα της βρίσκεται στην αποκόμιση οικονομικού οφέλους, έννομου ή παράνομου (πάντα με τα γκρίζα όρια που η ελαστικότητα των σχετικών θεσμών επιτρέπει), στο κέρδος και τη συσσώρευση ματεριαλιστικού πλούτου, στην απληστία που είναι η άμεση και λογική, η αναπόφευκτη συνέπεια, όλων των προηγούμενων. Όλα αυτά είναι χαρακτηριστικά του οικονομικού συστήματος και αν ακόμα ελλοχεύουν στα γονίδια ή κάποια ιδιοσυγκρασία, σίγουρα ενθαρρύνονται ή καλλιεργούνται από αυτό καθαυτό το σύστημα, που στον πυρήνα του κρύβει το κέρδος από την εκμετάλλευση της ανθρώπινης εργασίας. Σε αυτόν τον κόσμο, λοιπόν, «τη δόξα πολλοί εμίσησαν, το χρήμα ουδείς», οι ηθικοί και θεσμικοί φραγμοί στην απόκτηση πλούτου σε βάρος άλλων ή του συνόλου είναι για τα μάτια του κόσμου, μια φτηνή δικαιολογία, η βαριά συνείδηση της ολιγαρχίας.
Πολλοί συσχετίζουν τη διαφθορά με τους περιορισμούς στην αγορά, το μεγάλο κράτος, τον «κρατισμό» - σαν να ’ναι το κράτος κάτι τι ουδέτερο και ανεξάρτητο απο αυτά που διαδραματίζονται γύρω του. Το συζητήσαμε σε διάφορες περιστάσεις, κάτω από άλλες ταμπέλες. Τη διαφθορά τη στοιχίζω με τις δυνάμεις της αγοράς, της ελεύθερης και παντοδύναμης αγοράς. Είναι εν τέλει μια από τις δυνάμεις, ένα από τα τερτίπια της, που δρουν, πολλές φορές ανεξέλεγκτα, στην αρένα του κεφαλαιοκρατικού ανταγωνισμού. Στον ένα από τους δύο πόλους κάποιας διεφθαρμένης συναλλαγής σχεδόν πάντα θα απαντήσουμε το κεφάλαιο, μικρό ή μεγάλο, και τη δίψα του για κέρδος. Θεωρώ διαφθορά τόσο τις επίκαιρες και παράνομες μίζες της Siemens σε Έλληνες πολιτικούς, όσο και τις καθ’ όλα νόμιμες χρηματοδοτήσεις υποψηφίων προέδρων από μεγάλες επιχειρήσεις στις χώρες της Δύσης· τα vested interests που εκφράζει ο Cheney και ο Bush· τα οικονομικά οφέλη που αποκόμισαν με αντάλλαγμα τη ζωή και το βιός ολόκληρων λαών διάφοροι contractors τύπου Haliburton με πολέμους σε Ιράκ ή Αφγανιστάν· οι δωροδοκίες Σαουδάραβων πριγκήπων και τα διάφορα oil-for-weapons contracts· η κλοπή του πλούτου της Αφρικής με την εγκαθίδρυση και συντήρηση διεφθαρμένων καθεστώτων από τις πολυεθνικές του πετρελαίου. Είμαι βέβαιος ότι αν χρησιμοποιήσουμε μονεταριστικά μεγέθη για να ποσοτικοποιήσουμε τη διαφθορά, κάτι που κανένας από του υπέρμαχους της «ελεύθερης αγοράς» δεν θα επιχειρούσε, θα διαπιστώσουμε ότι η διαφθορά των Ελλήνων ή των Αζέρων ή των Σαουδάραβων, ωχριά μπροστά σε αυτή που υποκινείται και αναβλύζει από τις μητροπόλεις του πολυεθνικού κεφαλαίου.
Σε χώρες σαν την Ελλάδα, καθυστερημένες οικονομικά, σχετικά ή απόλυτα εξαθλιωμένες, εξαρτημένες και δεμένες με πολλούς τρόπους στους πόλους του παγκόσμιου πλούτου, η διαφθορά απλούστατα δεν περιορίζεται στα πολύ ψηλά επίπεδα της ταξικής της κοινωνίας, διαχέεται στα χαμηλότερα στρώματα. Συζητούσα πριν καιρό με ένα χημικό μηχανικό που, μετά από χρόνια δουλιάς στη Σουηδία, επέστρεψε κι έστησε το χημικό του εργαστήριο έξω από τις Σέρρες. Μιλήσαμε για τα «γρηγορόσημα» που μοίρασε για να επιβιώσει η επιχείρησή του, για τις μίζες που αθρόα του προσφέρθηκαν για να αλλοιώνει τα αποτελέσματα των αναλύσεων του. Για την «ένδημη διαφθορά» εν γένει. Του 'πα ότι όλη αυτή η διαφθορά γύρω μου είναι απαράδεχτη, με πνίγει. Μου ’πε ότι όλα αυτά γίνονται και στον υπόλοιπο, τον πολιτισμένο κόσμο, όπου ζήσαμε. Εκεί πέρα η δωροδοκία είναι πιο bulk, κατά 'δώ οι μίζες και η διαφθορά κατεβαίνουν πιο χαμηλά, τσιγκλάνε περισσότερο κόσμο, γίνονται ψιλολόϊ, γιατί έχουμε, λέει, περισσότερη δημοκρατία.
Για τη δημοκρατία δεν ξέρω. Αλλά έχουμε τη φτώχια μας, έχουμε τη μιζέρια μας και την εξάρτηση από τη Δύση, που ασκεί πιέσεις, μας τραβάει από το μανίκι, μας βαυκαλίζει ή δελεάζει (όπως ο Σαρκοζί με το Μακεδονικό και τις φρεγάτες του), ούτως ώστε να υπογράψουμε για τις κάθε λογής "προμήθειες", να πάρουμε από την πραματεία τους κι ας είμαστε μέχρι εδώ στα χρέη. Στην περίπτωση μας, το μαγαζί είναι μικρό, λίγα μοιράζει η Siemens ή η Intracom σε μίζες, πολλοί επωφελούνται και λένε ευχαριστώ. Η γειτονιά μικρή, τα μαθαίνει εύκολα, τα συνηθίζει, κλείνει τα μάτια καμιά φορά, τα ξεχνάει εύκολα ή ζητάει και αυτή μερτικό. Είναι και τα μεγέθη πολλές φορές ευτελή. Αν υπάρχει, το λοιπόν, κάποια συσχέτιση με την κοινωνική έκταση (και όχι το οικονομικό μέγεθος) της διαφθοράς είναι με τη φτώχια και την ιμπεριαλιστική εξάρτηση. Ούτε με τα γονίδια, ούτε με τον «κρατισμό».
